MythologyMythologyDocumentariesFestivalspersonswarsBeutiful HellasArtFun

26.3.17

Anthropomorphic twin-headed figurine from Promachon, Serres. 3000-2700 B.C. / Ανθρωπόμορφo ειδώλιο με δίδυμη κεφαλή από τον Προμαχώνα, 3000-2700 π.Χ.

Standing anthropomorphic twin-headed figurine.  Promachon, Level 31, Phase II. Serres, Greece

This amazing anthropomorphic figurune is a part of a big collection from Promachon, Serres, dated to 3000-2700 B.C. 

This twin-headed figurune  symbolizes the perceived duality of the Sun relative to Earth ( Day/Night Light/Darkness) or duality itself. You could say that it represents deriving order from chaos, light from darkness, or truly understanding the difference between good and evil.  

Later from anthropomorphic became a twin-headed eagle. Of course, the meaning of this symbol has changed with time, but that’s the original meaning and usage as far as it can be traced.      

Αυτό το εκπληκτικό ανθρωπόμορφo ειδώλιο είναι ένα μέρος μιας μεγάλης συλλογής από τον Προμαχώνα Σερρών, που χρονολογείται στα 3000-2700 π.Χ.

Αυτό το ειδώλιο με την δίδυμη κεφαλή συμβολίζει την αντίληψη για την δυαδικότητα του ήλιου σε σχέση με τη Γη (ημέρα / νύχτα, φως / σκοτάδι) ή την ίδια την δυαδικότητα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιπροσωπεύει την τάξη και το χάος, το φως και το σκοτάδι, ή πραγματικά την κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα στο καλό και το κακό.

Αργότερα από ανθρωπόμορφο έγινε ένας αετός με δίδυμη κεφαλή. Φυσικά, η έννοια αυτού του συμβόλου έχει αλλάξει με το χρόνο.

25.3.17

Ευημερισμός

The third century BCE Greek writer Euhemerus of Messene composed a utopian travel narrative entitled Sacred Inscription where he articulated a theory, known as euhemerism, regarding the origin of religion. The theory maintained that all Olympian gods were deified prominent kings and later scholars made use of it as a justification of divine kingship in the Graeco-Roman world. 



Η μελέτη και η ερμηνεία των μύθων απασχόλησε τον άνθρωπο από την αρχαιότητα και συνεχίζει να το απασχολεί ως τις μέρες μας.
Ανάλογα με το πρίσμα που ο καθένας χρησιμοποίησε, τοποθετήθηκε και απέναντι στο μύθο. Ετσι, έχουμε πάρα πολλές τοποθετήσεις, σχολές και γραμμές έρευνας των μύθων. Η μελέτη αυτή -μια και ο μύθος είναι αναπόσπαστο τμήμα του ανθρώπινου πολιτισμού- είναι σημαντική. Θα κάνουμε έτσι μία συνοπτική παρουσίαση των πολυάριθμων προσπαθειών μελέτης και ερμηνείας των μύθων.ΑΛΛΗΓΟΡΙΚΗ

Αυτή η μέθοδος ερμηνείας ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το τι συμβολίζουν οι θεοί, γιατί το πρόβλημα ήταν οι θεοί ήταν πάντα επίκαιρο και καυτό. Οι Στωικοί φιλόσοφοι ήταν αυτοί που συστηματοποίησαν αυτή τη μέθοδο και απόδωσαν κυρίως δύο ειδών αλληγορίες στους μύθους:

Φυσική αλληγορία: Οι θεοί είναι προσωποποιήσεις αρετών, ηθικών και πνευματικών αξιών. Πολλά συμπεράσματα γι'αυτούς τους συμβολισμούς βγαίνουν από την ετυμολογική ανάλυση των ονομάτων. Βέβαια, πριν από τους Στωικούς και άλλοι ασχολήθηκαν με αυτόν τον τρόπο ερμηνείας, όπως ο Ηράκλειτος και οι Ορφικοί. Γενικά ένας μεγάλος χορός φιλοσόφων ασχολήθηκε με τους μύθους, από τον Ξενοφάνη μέχρι τον Αριστοτέλη.

Ιστορική-Ορθολογιστική: Αυτή η μέθοδος υποστηρίζει ότι οι θεοί -αν όχι όλοι πάντως αρκετοί από αυτούς- όπως και οι ήρωες, υπήρξαν σαν ιστορικά πρόσωπα. Αργότερα θεοποιήθηκαν λόγω της μεγάλης προσφοράς τους στην ανθρωπότητα. Αυτή την προσέγγιση τη βρίσκουμε στον Εκαταίο και κατά κάποιο τρόπο στον Φερεκύδη, ο οποίος όμως σήμερα ίσως δεν γίνεται και τόσο αντιληπτός. Ονομάζεται ακόμη ορθολογιστική αυτή η μέθοδος γιατί προσπαθεί να ερμηνεύσει τους μύθους με ένα λογικό τρόπο και να αποκαλύψει τα ιστορικά γεγονότα που κρύβονται πίσω από τους μύθους. Εκφραστές της ήταν ακόμη ο Πολύβιος, ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Στράβων και ο Ευήμερος.

Αυτοί οι δυο τρόποι ερμηνείας των μύθων κυριάρχησαν από την κλασική αρχαιότητα μέχρι τους ελληνιστικούς χρόνους. Ολα τα μεγάλα ονόματα της αρχαιότητας, κυρίως φιλόσοφοι όπως ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, αλλά και οι Σοφιστές, οι Τραγικοί και άλλοι διαμάχονταν για τα νοήματα των μύθων.

Ο Πλάτωνας αποτελεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο για τη σχέση του με το Μύθο, γιατί ενώ είναι μεγάλος διαλεκτικός φιλόσοφος, δεν καταργεί -αλλά ερμηνεύει και μάλιστα όταν χρειαστεί χρησιμοποιεί- το μύθο. Πλάθει μύθους που έχουν όλη την ποιητικότητα και τη ζωντάνια των αρχαίων μύθων.

Ευημερισμός

Ευημερισμός ονομάζεται η φιλοσοφική θεωρία του Ευήμερου, Κυρηναϊκού φιλοσόφου του Γ΄ αιώνα π.Χ., η οποία αναπτύσσεται στο έργο του «Ιερά αναγραφή», από το οποίο σώζονται μόνο αποσπάσματα. Λέγεται ότι επεχείρησε εξερευνητικό ταξίδι στην Ερυθρά θάλασσα και τα μεσημβρινά παράλια της Ασίας. Στο βιβλίο του διηγείται το πως διαπλέοντας τον Ινδικό Ωκεανό βρέθηκε στο νησί των Παγχαίων. Εκεί βρήκε έναν ναό του Δία και μία χρυσή στήλη, όπου ήταν γραμμένες οι πράξεις του Ουρανού, του Κρόνου, και του Δία. Σύμφωνα με αυτά ο Ευήμερος υποστήριζε ότι οι θεοί ήταν αξιόλογοι άνθρωποι (βασιλιάδες) που η φήμη τους ήταν τόσο μεγάλη, ώστε έγιναν θρύλοι, και οι άνθρωποι τους ανύψωσαν σε θεούς.

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για κάθε φιλοσοφική θεώρηση των θεών ως σπουδαίων ανθρώπων.
Αυτός ο τρόπος ερμηνείας εντάσσεται στην ιστορική περίοδο. Ονομάστηκε έτσι από την Ευήμερο (330-260π.Χ.) μέτριο συγγραφέα, ο οποίος έγραψε ένα μυθιστόρημα με τίτλο "Ιερά Αναγραφή". Χρησιμοποίησε το αγαπητό στην εποχή του είδος της περιηγητικής λογοτεχνίας. Στο μυθιστόρημά του οι θεοί των αρχαίων είναι οι πρωταγωνιστές. Εδινε δηλ. μία ιστορική ύπαρξη στους θεούς, οι οποίοι κατ' αυτόν ήταν αρχικά μεγάλοι άνθρωποι, αρχαίοι βασιλιάδες που θεοποιήθηκαν αργότερα λόγω της προσφοράς τους προς τους ανθρώπους. Το έργο του Ευήμερου είχε μεγάλη απήχηση λόγω της μεγάλης διάδοσης που είχε στην εποχή του η περιηγητική λογοτεχνία και λόγω της φθοράς που είχε υποστεί η αρχαία θρησκεία από τους Σοφιστές και μετά. Ο επερχόμενος Χριστιανισμός υιοθέτησε την αντίληψη του Ευήμερου, γιατί ακριβώς αυτή η ερμηνεία βοηθούσε στη διαμάχη με την αρχαία θρησκεία: Οι θεοί ήταν ιστορικά πρόσωπα, βασιλιάδες που θεοποιήθηκαν και τίποτα περισσότερο. Η αληθοφάνεια αυτής της μεθόδου συντέλεσε στην εξάπλωση του Ευημερισμού στις αμόρφωτες μάζες.

Μεσαίωνας και Αναγέννηση

Στο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση δε λείπει η ενασχόληση με τους αρχαίους μύθους. Δεν χρησιμοποιήθηκε καμία νέα μέθοδος. Οι αρχαίοι θεοί είχαν καταργηθεί, αλλά δεν χάθηκαν εντελώς. Κατόρθωσαν να επιζήσουν και μέσα στο Χριστιανισμό. Ο Jean Sernec στο έργο του " Η επιβίωση των αρχαίων θεών " αναφέρει τέσσερεις δρόμους μέσα από τους οποίους οι αρχαίοι θεοί "πέρασαν" στη νεώτερη εποχή. Παρά τις προσπάθειες για κατάργηση των αρχαίων θεών -και της μυθολογικής παράδοσης ταυτόχρονα- έγινε ένας συμβιβασμός, γιατί δε γινόταν διαφορετικά. Η αρχαία ελληνική μυθολογία ήταν δεμένη με την παιδεία και ο κόσμος διατηρούσε την επαφή έτσι με τον ζωντανό κόσμο των θεών που αναφέρονταν σε όλα τα κείμενα τα οποία οι μορφωμένοι μελετούσαν: φιλοσόφους, επικούς και τραγικούς ποιητές. Ετσι, ο συμβιβασμός ήταν απαραίτητος και έγινε σε τέσσερα επίπεδα, όπως προαναφέραμε κατά τον Sernec: α) Ιστορική Παράδοση β) Φυσική Παράδοση γ) Ηθική Παράδοση δ) Εγκυκλοπαιδική Παράδοση.

Ιστορική Παράδοση ονομάζει ο Sernec το δρόμο της επιβίωσης των αρχαίων θεών που περνά μέσα από την Ιστορία. Πρόκειται για την αντίληψη του Ευημερισμού που αναφέραμε πιο πριν. Οι θεοί ήταν ιστορικά πρόσωπα, πρώτοι "ευρέτες" και μαζί τους συμβαδίζουν οι ήρωες και οι Σοφοί της Αρχαιότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι προσωπογραφίες φιλοσόφων της Αρχαιότητας συναντούμε μέσα σε χριστιανικές εκκλησίες.



Φυσική Παράδοση ονομάστηκε η επιβίωση των αρχαίων θεών μέσα από το δρόμο της Φυσικής Φιλοσοφίας, που κατά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση ταυτίστηκε με την Αστρολογία. Οι θεοί και οι ήρωες έδωσαν τα ονόματά τους σε πλανήτες και αστερισμούς και πάλι, παρά τις αντίθετες προσπάθειες, κράτησαν σταθερά τις θέσεις και τα ονόματά τους στον ουρανό. Αλλωστε η Αστρολογία χρησιμοποιόταν κατά κόρον στο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, ακόμη δε και ανώτεροι εκκλησιαστικοί λειτουργοί ασχολούνταν μ' αυτήν.

Η Ηθική Παράδοση σχετίζεται με την αλληγορική ερμηνεία, που αποδίδει στους θεούς το συμβολισμό αρετών, καταστάσεων της ψυχής και αφηρημένων εννοιών. Ο Μιχαήλ Ψελλός είναι χαρακτηριστικός εκπρόσωπος αυτής της παράδοσης μαζί με τον Πλήθωνα, το έργο του οποίου " Νόμων Συγγραφή " κάηκε με διαταγή του Πατριάρχη Γεώργιου Σχολάριου πριν ακόμη εκδοθεί. Στη Δύση γενικά γνωρίζει μεγάλη εξάπλωση αυτός ο δρόμος "συμβιβασμού" και έμμεσης κατά κάποιο τρόπο παραδοχής ότι "κάτι κρύβεται" πίσω από τη μυθολογία και τους αρχαίου θεούς.

Εγκυκλοπαιδική Παράδοση. Σύμφωνα με τον εγκυκλοπαιδισμό όλες οι ανθρώπινες γνώσεις μπορούν να ταξινομηθούν και ν' αποτελέσουν ένα οικοδόμημα. Μέσα σ' αυτό έχουν τη θέση τους και οι αρχαίοι θεοί και γενικά το σώμα (corpus) της αρχαίας μυθολογίας.

Ετσι επέζησαν οι θεοί και η μυθολογία στο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, παρά την πανίσχυρη πίεση του Χριστιανισμού. Ομως οι αιώνες πέρασαν. Ο σκοταδισμός του Μεσαίωνα υποχώρησε και οι επιστήμες άρχισαν τα πρώτα τους βήματα. Ο Ορθολογισμός και ο Θετικισμός αντιτάσσονται στην πίστη. Ταξίδια και ανακαλύψεις φέρνουν νέα υλικά και απομακρυσμένες και άγνωστες μυθολογίες προσφέρονται στους ερευνητές, οι οποίοι περιορίζονταν στην ελληνορωμαϊκή μυθολογία και τη Βίβλο. Μεγάλο ενδιαφέρον εμφανίζεται για την παγκόσμια μυθολογία και νέες σχολές μελέτης των μύθων παρουσιάζονται στον 18ο και 19ο αιώνα.

Ο Ορθολογισμός θεωρεί ότι οι μύθοι ανήκουν σε μία παιδική φάση της ανθρωπότητας και πάνω σ' αυτή τη βάση λειτουργούν οι εκπρόσωποί του. Να σημειώσουμε ότι, παρά την κοινή τους ορθολογιστική βάση, είχαν σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ τους, γιατί ο καθένας πίστευε ότι η δική του κατεύθυνση έρευνας είναι η σωστή. Δίπλα στον Ορθολογισμό βαδίζει ο Ρομαντισμός, ο οποίος θεωρεί ότι δίπλα στη λογική σκέψη του ανθρώπου ο Μύθος αντιπροσωπεύει έναν άλλο τρόπο σκέψης, που δεν πρέπει να τον απορρίψουμε.



Πηγή/Φωτογραφία/Βιβλιογραφία

Ιωάννη Κακαβούλια: Ελληνική Γραμματολογία (αρχαία και βυζαντινή), Αθήνα: Εκδ. Νικόδημος.
Bulfinch, Thomas. Bulfinch's Mythology. Whitefish: Kessinger, 2004, p. 194.
S. Spyridakis: "Zeus Is Dead: Euhemerus and Crete" The Classical Journal 63.8 (May 1968, pp. 337–340) p.338.
Herodotus presented rationalized accounts of the myth of Io (Histories I.1ff) and events of the Trojan War (Histories 2.118ff).
An introduction to mythology, Lewis Spence, 1921, p. 42.
Plato, Phaedr. 229b–d, translation taken from: Plato (1997). Cooper, John Madison; Hutchinson, D.S., eds. Complete works. Hackett Publishing. pp. 509–510. ISBN 978-0-87220-349-5. Retrieved 2011-09-20.
Phaedrus, 229d
S. Spyridakis, 1968, pp. 338–339.
Euhemerus in Context, Franco De Angelis De Angelis and Benjamin Garstad, Classical Antiquity,Vol. 25, No. 2, October 2006, pp. 211–242.
Zeus Is Dead: Euhemerus and Crete, S. Spyridakis, The Classical Journal, Vol. 63, No. 8, May, 1968, pp. 337–340.
Callimachus, Hymn to Zeus
The hymns of Callimachus, tr. into Engl. verse, with notes. To which are added, Select epigrams, and the Coma Berenices of the same author, six hymns of Orpheus, and the Encomium of Ptolemy by Theocritus, by W. Dodd, 1755, p. 3, footnote.
Epilegomena to the Study of Greek Religions and Themis a Study of the Social Origins of Greek Religion, Jane Ellen Harrison, Kessinger Publishing, 2003, p. 57.
Euhemerism: A Mediaeval Interpretation of Classical Paganism, John Daniel Cooke, Speculum, Vol. 2, No. 4, Oct., 1927, p. 397.
Quoted in Seznec (1995) The Survival of the Pagan Gods Princeton University Press pg 12, who observes (p. 13) of the numerous Christian examples he mentions, "Thus Euhemerism became a favorite weapon of the Christian polemicists, a weapon they made use of at every turn".
Chronicon, Pat. Graeca XIX, cols. 132, 133, i. 3.
Euhemerism and Christology in Origen: "Contra Celsum" III 22–43, Harry Y. Gamble, Vigiliae Christianae, Vol. 33, No. 1, Mar., 1979, pp. 12–29.
Isidore, Etymologiae, book viii, ch. 12.
Seznec 1995:16.
"Chapter 4: Pagan Survivals in Galicia in the Sixth Century".
Euhemerism: A Mediaeval Interpretation of Classical Paganism, John Daniel Cooke, Speculum, Vol. 2, No. 4, Oct., 1927, pp. 396–410.
The Franciscan friar Roger Bacon in the 13th century argued that ancient Gods such as Minerva, Prometheus, Atlas, Apollo, Io and Mercury were all deified humans. – Opus Maius, ed. J. H. Bridges, Oxford, 1897, pp. 46–47.
Price, Robert M, ( 2011) The Christ-Myth Theory and Its Problems, American Atheist Press. ISBN 1-57884-017-1 p. 313
"Euhemerization Means Doing What Euhemerus Did - Richard Carrier". 1 August 2015.
"Brief Note on Euhemerization - Richard Carrier". 13 April 2016.
Snorri Sturluson, trans. Anthony Faulkes, Edda. Everyman. 1987. (Prologue, p. 4)
For example in the preface to Arthur Golding's 1567 translation of Ovid's Metamorphoses into English, Golding offers a rationale for contemporary Christian readers to interpret Ovid's pagan stories. He argues: 'The true and everliving God the Paynims did not know: Which caused them the name of Gods on creatures to bestow'.
The rise of modern mythology, 1680–1860, Burton Feldman, Robert D. Richardson, Indiana University Press, 2000, p. 86.
Wood, Juliette (1999). "Chapter 1, The Concept of the Goddess". In Sandra Billington, Miranda Green. The Concept of the Goddess. Routledge. p. 12. ISBN 9780415197892. Retrieved 2008-12-23.
Hutton, Ronald (1993). The Pagan Religions of the Ancient British Isles: Their Nature and Legacy. John Wiley & Sons. p. 320. ISBN 9780631189466.
The Paganism Reader. p. 128.
Hutton, Ronald (1993). The Pagan Religions of the Ancient British Isles: Their Nature and Legacy. John Wiley & Sons. p. 145. ISBN 9780631189466.
Davidson, Hilda Ellis (1998). Roles of the Northern Goddess, page 11. Routledge. ISBN 0-415-13611-3
Lewis, James R. Magical Religion and Modern Witchcraft. p. 172.
G.S. Kirk, Myth: its meaning and functions in ancient and other cultures, Cambridge University Press, 1970, p. 5. ISBN 0-520-02389-7
Richard G. A. Buxton, Imaginary Greece: The Contexts of Mythology, Cambridge University Press, 1994, p. 5. ISBN 0-521-33865-4
Mary Lefkowitz, Greek Gods, Human Lives
Kevin Herbert, review of The Greek Myths; The Classical Journal, Vol. 51, No. 4. (Jan., 1956), pp. 191–192.
Nick Lowe, "Killing the Graves Myth", Times Online, December 20, 2005

Euhemerism

The third century BCE Greek writer Euhemerus of Messene composed a utopian travel narrative entitled Sacred Inscription where he articulated a theory, known as euhemerism, regarding the origin of religion. The theory maintained that all Olympian gods were deified prominent kings and later scholars made use of it as a justification of divine kingship in the Graeco-Roman world. 


Euhemerism managed to survive in the early Christian era as a theory that represents the falsity of the gods of the pagans. From a theory of myth to a theory of religion and from a less important element of Euhemerus’ utopian narrative to mere historiography, euhemerism has managed to preserve itself in scholarly discussions without the existence of a comprehensive examination of the theory from a religious studies perspective and the way it was used in later periods. Based on the various and divergent usages and applications of euhemerism both in historical studies and in theoretical discussions on religion, the question remains: What is euhemerism?

Euhemerism is an approach to the interpretation of mythology in which mythological accounts are presumed to have originated from real historical events or personages. Euhemerism supposes that historical accounts become myths as they are exaggerated in the retelling, accumulating elaborations and alterations that reflect cultural mores. It was named for the Greek mythographer Euhemerus, who lived in the late 4th century BC. In the more recent literature of myth, such as Bulfinch's Mythology, euhemerism is termed the "historical theory" of mythology.

Euhemerus was not the first to attempt to rationalize mythology in historical terms, as euhemeristic views are found in earlier writings including those of Xenophanes, Herodotus, Hecataeus of Abdera and Ephorus.

However, the enduring influence of Euhemerus upon later thinkers such as Ennius and Antoine Banier identified him as the traditional founder of this school of thought

Early history
In a scene described in Plato's Phaedrus, Socrates offers a euhemeristic interpretation of a myth concerning Boreas and Orithyia:

"Phaedrus: Tell me, Socrates, isn't it from somewhere near this stretch of the Ilisus that people say Boreas carried Orithyia away?

Socrates: So they say.
Phaedrus: Couldn't this be the very spot? The stream is lovely, pure and clear: just right for girls to be playing nearby.
Socrates: No, it is two or three hundred yards farther downstream, where one crosses to get to the district of Arga. I think there is even an altar to Boreas there.
Phaedrus: I hadn't noticed it. But tell me, Socrates, in the name of Zeus, do you really believe that legend is true?
Socrates: Actually, it would not be out of place for me to reject it, as our intellectuals do. I could then tell a clever story: I could claim that a gust of the North Wind blew her over the rocks where she was playing with Pharmaceia; and once she was killed that way people said she had been carried off by Boreas..."

Socrates illustrates a euhemeristic approach to the myth of Boreas abducting Orithyia. He shows how the story of Boreas, the northern wind, can be rationalised: Orithyia is pushed off the rock cliffs through the equation of Boreas with a natural gust of wind, which accepts Orithyia as a historical personage. But here he also implies that this is equivalent to rejecting the myth. Socrates, despite holding some euhemeristic views, mocked the concept that all myths could be rationalized, noting that the mythical creatures of "absurd forms" such as Centaurs and the Chimera could not easily be explained.

In the ancient skeptic philosophical tradition of Theodorus of Cyrene and the Cyrenaics, Euhemerus forged a new method of interpretation for the contemporary religious beliefs. Though his work is lost, the reputation of Euhemerus was that he believed that much of Greek mythology could be interpreted as natural or historical events subsequently given supernatural characteristics through retelling. Subsequently Euhemerus was considered to be an atheist by his opponents, most notably Callimachus.

Deification
Euhemerus' views were rooted in the deification of men, usually kings, into gods through apotheosis. In numerous cultures, kings were exalted or venerated into the status of divine beings and worshipped after their death, or sometimes even while they ruled. Dion, the tyrant ruler of Syracuse, was deified while he was alive and modern scholars consider his apotheosis to have influenced Euhemerus' views on the origin of all gods. Euhemerus was also living during the contemporaneous deification of the Seleucids and "pharaoization" of the Ptolemies in a fusion of Hellenic and Egyptian traditions.

Tomb of Zeus
Euhemerus argued that Zeus was a mortal king who died on Crete, and that his tomb could still be found there with the inscription bearing his name. This claim however did not originate with Euhemerus, as the general sentiment of Crete during the time of Epimenides of Knossos (c. 600 BC) was that Zeus was buried somewhere in Crete. For this reason, the Cretans were often considered atheists, and Epimenides called them all liars (see Epimenides paradox). Callimachus, an opponent of Euhemerus' views on mythology, argued that Zeus' Cretan tomb was fabricated, and that he was eternal:
Cretans always lie. For the Cretans even built a tomb,
Lord, for you. But you did not die, for you are eternal
A later Latin scholium on the Hymns of Callimachus attempted to account for the tomb of Zeus. According to the scholium, the original tomb inscription read: "The tomb of Minos, the son of Jupiter" but over time the words "Minos, the son" wore away leaving only "the tomb of Jupiter". This had misled the Cretans into thinking that Zeus had died and was buried there.

Influenced by Euhemerus, Porphyry in the 3rd century AD claimed that Pythagoras had discovered the tomb of Zeus on Crete and written on the tomb's surface an inscription reading: "Here died and was buried Zan, whom they call Zeus". Varro also wrote about the tomb of Zeus, but few accounts could agree on its precise location on Crete.

Euhemerism and Christians
Hostile to paganism, the early Christians, such as the Church Fathers, embraced euhemerism in attempt to undermine the validity of pagan Gods. The usefulness of euhemerist views to early Christian apologists may be summed up in Clement of Alexandria's triumphant cry in Cohortatio ad gentes: "Those to whom you bow were once men like yourselves."

The Book of Wisdom
The Wisdom of Solomon, a deuterocanonical book, has a passage, Wisdom 14:12–21, giving a euhemerist explanation of the origin of idols


Early Christian apologists
The early Christian apologists deployed the euhemerist argument to support their position that pagan mythology was merely an aggregate of fables of human invention. Cyprian, a North African convert to Christianity, wrote a short essay De idolorum vanitate ("On the Vanity of Idols") in AD 247 that assumes the euhemeristic rationale as though it needed no demonstration. Cyprian begins:

That those are no gods whom the common people worship, is known from this: they were formerly kings, who on account of their royal memory subsequently began to be adored by their people even in death. Thence temples were founded to them; thence images were sculptured to retain the countenances of the deceased by the likeness; and men sacrificed victims, and celebrated festal days, by way of giving them honour. Thence to posterity those rites became sacred, which at first had been adopted as a consolation.

Cyprian proceeds directly to examples, the apotheosis of Melicertes and Leucothea; "The Castors [i.e. Castor and Pollux] die by turns, that they may live," a reference to the daily sharing back and forth of their immortality by the Heavenly Twins. "The cave of Jupiter is to be seen in Crete, and his sepulchre is shown," Cyprian says, confounding Zeus and Dionysus but showing that the Minoan cave cult was still alive in Crete in the third century AD. In his exposition, it is to Cyprian's argument to marginalize the syncretism of pagan belief, in order to emphasize the individual variety of local deities:

From this the religion of the gods is variously changed among individual nations and provinces, inasmuch as no one god is worshipped by all, but by each one the worship of its own ancestors is kept peculiar.

Eusebius in his Chronicle employed euhemerism to argue the Babylonian God Baʿal was a deified ruler and that the god Belus was the first Assyrian king. 

Euhemeristic views are found expressed also in Tertullian (De idololatria), the Octavius of Marcus Minucius Felix and in Origen.  Arnobius' dismissal of paganism in the fifth century, on rationalizing grounds, may have depended on a reading of Cyprian, with the details enormously expanded. Isidore of Seville, compiler of the most influential early medieval encyclopedia, devoted a chapter De diis gentium to elucidating, with numerous examples and elaborated genealogies of gods, the principle drawn from Lactantius, Quos pagani deos asserunt, homines olim fuisse produntur. ("Those whom pagans claim to be gods were once mere men.") Elaborating logically, he attempted to place these deified men in the six great periods of history as he divided it, and created mythological dynasties. Isidore's euhemeristic bent was codified in a rigid parallel with sacred history in Petrus Comestor's appendix to his much translated Historia scholastica (written ca. 1160), further condensing Isidore to provide strict parallels of figures from the pagan legend, as it was now viewed in historicised narrative, and the mighty human spirits of the patriarchs of the Old Testament. Martin of Braga in his De correctione rusticorum wrote idolatry stemmed from post-deluge survivors of Noah's family who began to worship the Sun and stars instead of God. In his view the Greek gods were deified descendants of Noah who were once real personages.

Middle Ages
Christian writers during the Middle Ages continued to embrace euhemerism, such as Vincent of Beauvais, Petrus Comestor, Roger Bacon and Godfrey of Viterbo.[20][21] “After all, it was during this time that Christian apologists had adopted the views of the rationalist Greek philosophers. And had captured the purpose for Euhemerism, which was to explain the mundane origins of the Hellenistic divinities. Euhemerism explained simply in two ways: first in the strictest sense as a movement which reflected the known views of Euhemerus' Hiera Anagraphe regarding Panchaia and the historicity of the family of Saturn and Uranus. The principal sources of these views are the handed-down accounts of Lactantius and Diodorus; or second, in the widest sense, as a rationalist movement which sought to explain the mundane origins of all the Hellenistic gods and heroes as mortals.” Other modern theorists labeled Euhemerism as a “subject of classical paganism that was fostered in the minds of the people of the Middle Ages through the realization that while in most respects the ancient Greeks and Roman had been superior to themselves, they had been in error regarding their religious beliefs. An examination of the principal writings in Middle English with considerable reading of literature other than English, discloses the fact that the people of the Middle Ages rarely regarded the so-called gods as mere figments of the imagination but rather believed that they were or had been real beings, sometimes possessing actual power.” (John Daniel Cook)

Christ myth theory
In his 2011 book, The Christ-Myth Theory and Its Problems, Robert M. Price supported the Christ myth theory and suggested that the process of searching for a historical Jesus was like euhemerism.

Functional euhemerism
Per the term "euhemerization" the -ize suffix in Greek and English means “to do like,” hence “to do like Euhemerus did”, then "functional euhemerism" is defined as the application of the term "euhemerization" as a functional terminology viz. "Deification", that ignores any interpretation of mythology as irrelevant. Thus what Euhemerus was thinking and what his motives were, when he made a deity into a human is irrelevant, all that matters is the functional result—Euhemerus made a deity into a human.

Therefore per euhemerization (functional euhemerism):

before (human) → after (deity) = deification
before (deity) → after (human) = euhemerization

Snorri Sturluson's "euhemerism"
In the Prose Edda, composed around 1220, the Christian Icelandic bard and historian Snorri Sturluson proposes that the Norse gods were originally historical leaders and kings. Odin, the father of the gods, is introduced as a historical person originally from Asia Minor, tracing his ancestry back to Priam, the king of Troy during the Trojan War. As Odin travels north to settle in the Nordic countries, he establishes the royal families ruling in Denmark, Sweden and Norway at the time:

And whatever countries they passed through, great glory was spoken of them, so that they seemed more like gods than men.

Thus, while Snorri's euhemerism follows the early Christian tradition, the effect is not simply to discredit the divinity of the gods of a religion on the wane, but also (on the model of Virgil's Aeneid) to hint that the 'divinisation' was done in order to legitimize more recent Scandinavian rulers.

Euhemerism in the modern world
Euhemeristic interpretations of mythology continued throughout the early modern period from the 16th century, to modern times. In 1711, the French historian Antoine Banier in his Mythologie et la fable expliqués par l'histoire ("The mythology and fables of the ancients, explained") presented strong arguments for a euhemerist interpretation of Greek mythology.Jacob Bryant's A New System or Analysis of Ancient Mythology (1744) was also another key work on euhemerism of the period, but argued so from a Biblical basis. Of the early 19th century, George Stanley Faber was another Biblical euhemerist. His work The Origin of Pagan Idolatry (1816) proposed that all the pagan nations worshipped the same gods, who were all deified men. Outside of Biblical influenced literature, some archaeologists embraced euhemerist views since they discovered myths could verify archaeological findings. Heinrich Schliemann was a prominent archaeologist of the 19th century who argued myths had embedded historical truths. Schliemann was an advocate of the historical reality of places and characters mentioned in the works of Homer and claimed to have discovered artefacts of Greek mythological figures (see Mask of Agamemnon).

Herbert Spencer embraced some euhemeristic arguments in attempt to explain the anthropocentric origin of religion, through ancestor worship. Rationalizing methods of interpretation that treat some myths as traditional accounts based upon historical events are a continuous feature of some modern readings of mythology.

The twentieth century poet and mythographer Robert Graves offered many such "euhemerist" interpretations in his telling of The White Goddess (1948) and The Greek Myths (1955). His suggestions that such myths record and justify the political and religious overthrow of earlier cult systems have been received with at least some scepticism


Source/Photography/Bibliography

Ιωάννη Κακαβούλια: Ελληνική Γραμματολογία (αρχαία και βυζαντινή), Αθήνα: Εκδ. Νικόδημος.
Bulfinch, Thomas. Bulfinch's Mythology. Whitefish: Kessinger, 2004, p. 194.
S. Spyridakis: "Zeus Is Dead: Euhemerus and Crete" The Classical Journal 63.8 (May 1968, pp. 337–340) p.338.
Herodotus presented rationalized accounts of the myth of Io (Histories I.1ff) and events of the Trojan War (Histories 2.118ff).
An introduction to mythology, Lewis Spence, 1921, p. 42.
Plato, Phaedr. 229b–d, translation taken from: Plato (1997). Cooper, John Madison; Hutchinson, D.S., eds. Complete works. Hackett Publishing. pp. 509–510. ISBN 978-0-87220-349-5. Retrieved 2011-09-20.
Phaedrus, 229d
S. Spyridakis, 1968, pp. 338–339.
Euhemerus in Context, Franco De Angelis De Angelis and Benjamin Garstad, Classical Antiquity,Vol. 25, No. 2, October 2006, pp. 211–242.
Zeus Is Dead: Euhemerus and Crete, S. Spyridakis, The Classical Journal, Vol. 63, No. 8, May, 1968, pp. 337–340.
Callimachus, Hymn to Zeus
The hymns of Callimachus, tr. into Engl. verse, with notes. To which are added, Select epigrams, and the Coma Berenices of the same author, six hymns of Orpheus, and the Encomium of Ptolemy by Theocritus, by W. Dodd, 1755, p. 3, footnote.
Epilegomena to the Study of Greek Religions and Themis a Study of the Social Origins of Greek Religion, Jane Ellen Harrison, Kessinger Publishing, 2003, p. 57.
Euhemerism: A Mediaeval Interpretation of Classical Paganism, John Daniel Cooke, Speculum, Vol. 2, No. 4, Oct., 1927, p. 397.
Quoted in Seznec (1995) The Survival of the Pagan Gods Princeton University Press pg 12, who observes (p. 13) of the numerous Christian examples he mentions, "Thus Euhemerism became a favorite weapon of the Christian polemicists, a weapon they made use of at every turn".
Chronicon, Pat. Graeca XIX, cols. 132, 133, i. 3.
Euhemerism and Christology in Origen: "Contra Celsum" III 22–43, Harry Y. Gamble, Vigiliae Christianae, Vol. 33, No. 1, Mar., 1979, pp. 12–29.
Isidore, Etymologiae, book viii, ch. 12.
Seznec 1995:16.
"Chapter 4: Pagan Survivals in Galicia in the Sixth Century".
Euhemerism: A Mediaeval Interpretation of Classical Paganism, John Daniel Cooke, Speculum, Vol. 2, No. 4, Oct., 1927, pp. 396–410.
The Franciscan friar Roger Bacon in the 13th century argued that ancient Gods such as Minerva, Prometheus, Atlas, Apollo, Io and Mercury were all deified humans. – Opus Maius, ed. J. H. Bridges, Oxford, 1897, pp. 46–47.
Price, Robert M, ( 2011) The Christ-Myth Theory and Its Problems, American Atheist Press. ISBN 1-57884-017-1 p. 313
"Euhemerization Means Doing What Euhemerus Did - Richard Carrier". 1 August 2015.
"Brief Note on Euhemerization - Richard Carrier". 13 April 2016.
Snorri Sturluson, trans. Anthony Faulkes, Edda. Everyman. 1987. (Prologue, p. 4)
For example in the preface to Arthur Golding's 1567 translation of Ovid's Metamorphoses into English, Golding offers a rationale for contemporary Christian readers to interpret Ovid's pagan stories. He argues: 'The true and everliving God the Paynims did not know: Which caused them the name of Gods on creatures to bestow'.
The rise of modern mythology, 1680–1860, Burton Feldman, Robert D. Richardson, Indiana University Press, 2000, p. 86.
Wood, Juliette (1999). "Chapter 1, The Concept of the Goddess". In Sandra Billington, Miranda Green. The Concept of the Goddess. Routledge. p. 12. ISBN 9780415197892. Retrieved 2008-12-23.
Hutton, Ronald (1993). The Pagan Religions of the Ancient British Isles: Their Nature and Legacy. John Wiley & Sons. p. 320. ISBN 9780631189466.
The Paganism Reader. p. 128.
Hutton, Ronald (1993). The Pagan Religions of the Ancient British Isles: Their Nature and Legacy. John Wiley & Sons. p. 145. ISBN 9780631189466.
Davidson, Hilda Ellis (1998). Roles of the Northern Goddess, page 11. Routledge. ISBN 0-415-13611-3
Lewis, James R. Magical Religion and Modern Witchcraft. p. 172.
G.S. Kirk, Myth: its meaning and functions in ancient and other cultures, Cambridge University Press, 1970, p. 5. ISBN 0-520-02389-7
Richard G. A. Buxton, Imaginary Greece: The Contexts of Mythology, Cambridge University Press, 1994, p. 5. ISBN 0-521-33865-4
Mary Lefkowitz, Greek Gods, Human Lives
Kevin Herbert, review of The Greek Myths; The Classical Journal, Vol. 51, No. 4. (Jan., 1956), pp. 191–192.
Nick Lowe, "Killing the Graves Myth", Times Online, December 20, 2005

12ος ΔΙΕΘΝΗΣ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ "ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ" TΕΛΕΤΗ ΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΥ ΦΛΟΓΑΣ

Η τελετή Αφής της Αλεξανδρείου Φλόγας θα πραγματοποιηθεί την παραμονή του 12ου Διεθνούς Μαραθωνίου «ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» το Σάββατο 1 Απριλίου, στον αρχαιολογικό χώρο της Πέλλας στις 11.00 π.μ. 


Για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας συμμετέχει στη διοργάνωση της τελετής, σε αγαστή συνεργασία με την Οργανωτική Επιτροπή και το Δήμο Πέλλας, το Αλεξάνδρειο Δημοτικό Ωδείο και τη Φιλαρμονική του Δήμου Πέλλας. 

Ο Αρχαιολογικός Χώρος και το Μουσείο της Πέλλας θα παραμείνουν ανοιχτά για το κοινό από τις 08:00 ως τις 20:00, τόσο το Σάββατο, όσο και την Κυριακή.


Διεθνές θερινό σχολείο αρχαίου δράματος

Το Λύκειo Επιδαύρου είναι ένα διεθνές θερινό σχολείο αρχαίου δράματος, ένα διεθνές κέντρο εφαρμοσμένης μελέτης του αρχαίου δράματος, που θα λειτουργεί κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, στην περιοχή της Αρχαίας Επιδαύρου και θα απευθύνεται σε φοιτητές/τριες των Τμημάτων Θεατρικών Σπουδών με κατεύθυνση θεατρικής πρακτικής, σε σπουδαστές/τριες και απόφοιτους των Ακαδημιών Θεάτρου και των Δραματικών Σχολών από όλον τον κόσμο.


Το Λύκειο Επιδαύρου υλοποιείται στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και σε συνεργασία με το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Στόχος του η έρευνα του αρχαίου δράματος (τραγωδία, κωμωδία, σατυρικό δράμα) σε βιωματικό επίπεδο, η οποία θα περιλαμβάνει διαφορετικές αισθητικές τάσεις, καλλιτεχνικές “σχολές”, μεθόδους και ερμηνευτικές προσεγγίσεις – από τις πιο παραδοσιακές μέχρι τις πιο πειραματικές.

Τα αποτελέσματα του ολοκληρωμένου ερευνητικού και μαθησιακού προγράμματος θα παρουσιάζονται στο τέλος κάθε περιόδου, σε ειδικές εκδηλώσεις ανοιχτές στο κοινό και ενταγμένες στο γενικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Επιδαύρου. Ειδικότερα, το Λύκειο Επιδαύρου θα περιλαμβάνει κύκλους μαθημάτων, σύντομα σεμινάρια, εκπαιδευτικές επισκέψεις και άλλες δράσεις που θα γίνονται σε διάφορα μέρη στη γύρω περιοχή, ειδικά επιλεγμένα για τους σκοπούς αυτού του θεσμού (αρχαία θέατρα, αρχαιολογικούς χώρους, φυσικά τοπία, σχολεία), σε συνεργασία με τους αντίστοιχους φορείς διαχείρισης

Δηλώστε Συμμετοχή
Ατομική αίτηση | Ομαδική αίτηση

International Summer School of Ancient Drama


The applications for the "Epidaurus Lyceum", an International Summer School of  Ancient Drama taking place in Greece, have started. Epidaurus Lyceum is implemented as a project of the Athens & Epidaurus Festival in collaboration with the Department of  Theatre Studies, Faculty of Fine Arts, of the University of the Peloponnese.



The international summer school of ancient drama, the Epidaurus Lyceum, is an international centre of ancient drama studies and practice, located in the area of ancient Epidaurus, operating annually during the Athens & Epidaurus Festival, which aims at the participation of students and graduates from Theatre Academies, Drama Schools, Performing Arts' Universities, from around the world. It is a collaboration project of the Athens & Epidaurus Festival and the Theatre Studies Department of the University of the Peloponnese.
Its main focus lies on research on ancient theatre (tragedy, comedy, satyric drama) on a practical / experiential level, combining a wide range of approaches, from the most traditional to the most experimental esthetic tendencies, art school principles, methods and interpretations. At the end of every season there will be a presentation of the accomplishments achieved during its research and learning program, shown on special public events that will form part of the Epidaurus Festival artistic program.

More specifically, the Epidaurus Lyceum will offer courses based on Directions, masterclasses, educational visits and other activities that will take place at various venues around the Epidaurus area, such as ancient theatres, archaeological sites, open air spaces and school facilities, that fit the purposes of the Lyceum.

APLY 

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 και η δημιουργία του ελληνικού κράτους

Στα τέλη του 18ου αιώνα άρχισε να οργανώνεται η κίνηση που οδήγησε στην Ελληνική Επανάσταση.
Η Φιλική Εταιρία καλλιέργησε την ιδέα ότι οι Έλληνες μπορούν να επαναστατήσουν ενάντια στο σουλτάνο και να δημιουργήσουν το δικό τους εθνικό κράτος. Η Ελληνική Επανάσταση ξέσπασε στις αρχές του 1821, πρώτα στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και μετά στο νότιο ελλαδικό χώρο.

Στο Βορρά η Επανάσταση απέτυχε, αλλά στο Νότο μπόρεσε να κυριαρχήσει. Εκεί οι επαναστατημένοι οργάνωσαν τους πρώτους πολιτικούς θεσμούς στο νέο κράτος. Οι Μεγάλες Δυνάμεις αντιμετώπισαν στην αρχή αρνητικά την Επανάσταση. Αντίθετα, οι φιλέλληνες και το κίνημά τους την είδαν με ενθουσιασμό.

Το 1825 η Οθωμανική Αυτοκρατορία οργάνωσε αντεπίθεση, που έφερε την Επανάσταση σε κίνδυνο. Ο κίνδυνος έγινε μεγαλύτερος από τις εσωτερικές διαμάχες ανάμεσα στους επαναστατημένους, που οδήγησαν σε δύο εμφύλιους πολέμους. Όμως οι Μεγάλες Δυνάμεις, επειδή περίμεναν να ωφεληθούν από τη νέα κατάσταση, στο τέλος μεσολάβησαν για να σώσουν την Επανάσταση. Πρώτος κυβερνήτης στο νέο ελληνικό κράτος έγινε ο Ιωάννης Καποδίστριας.





Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε επτά χρόνια πριν από την έναρξη της Μεγάλης Επανάστασης του 1821, με σκοπό να συντονίσει τις προσπάθειες των υπόδουλων Ελλήνων για την απελευθέρωσή τους. Η οργάνωση ιδρύθηκε μυστικά στην Οδησσό της Ρωσίας, το 1814, από τρεις άσημους εμπόρους, τον Εμμανουήλ Ξάνθο, το Νικόλαο Σκουφά και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ.

Η Φιλική Εταιρεία
Οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας προχώρησαν στην εγγραφή μελών στις ελληνικές παροικίες του εξωτερικού και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, ενθαρρυμένοι από το επαναστατικό πνεύμα του Ρήγα Βελεστινλή, τους αγώνες του Λάμπρου Κατσώνη και των Σουλιωτών καθώς και την αναταραχή που προκαλούσαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία απείθαρχοι πασάδες. Οι Φιλικοί, όπως λέγονταν τα μέλη της χρησιμοποιούσαν κρυπτογραφικό κώδικα για να επικοινωνούν μεταξύ τους και υπέγραφαν με ψευδώνυμα. Η μύηση τους στην οργάνωση είχε τη μορφή ιεροτελεστίας, που τη σφράγιζε ο όρκος μπροστά σε ιερέα.
Οι Φιλικοί άφηναν να εννοείται ότι πίσω από την Εταιρεία υπήρχε μια Μεγάλη Δύναμη, που ήθελε την απελευθέρωση των Ελλήνων. Πολλοί πίστευαν ότι πίσω από την μυστική Αρχή της Φιλικής Εταιρείας κρυβόταν η Ρωσία, ωστόσο οι ηγέτες της γνώριζαν καλά, παρόλο που δεν το φανέρωναν, ότι η οργάνωση στηριζόταν στον ενθουσιασμό των λογίων πατριωτών και στα χρήματα που κατέβαλλαν τα εγγραφόμενα μέλη της, ιδίως οι υπάλληλοι και οι έμποροι. Ήταν ένα σχέδιο παράτολμο για όποιον λογάριαζε τα εμπόδια που υπήρχαν, το οποίο όμως τελικά πέτυχε.

Τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας στην αρχή ήταν ελάχιστα. Το 1818, όμως, η οργάνωση μετέφερε την έδρα της στην καρδιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη. Τότε η στρατολόγηση μελών επεκτάθηκε σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία και στη σημερινή Ελλάδα. Σ' αυτήν μυήθηκαν πολλοί από τους πρωταγωνιστές του Αγώνα, όπως ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δίκαιος ή Παπαφλέσσας, ο πρώην κλέφτης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, οι οπλαρχηγοί Ιωάννης Φαρμάκης και Γεωργάκης Ολύμπιος και αρκετοί άλλοι. Την οργάνωση βοήθησε αποφασιστικά και ο μεγαλέμπορος Παναγιώτης Σέκερης, που πρόσφερε μεγάλο μέρος της περιουσίας του.

Τα μέλη της Φιλικής Εταιρείας σταδιακά αυξήθηκαν. Οι ηγέτες της πρότειναν στον Ιωάννη Καποδίστρια, που ήταν τότε υπουργός των Εξωτερικών της Ρωσίας, να τεθεί επικεφαλής της. Εκείνος αρνήθηκε, γιατί πίστευε ότι οι συνθήκες που επικρατούσαν στην Ευρώπη δεν ήταν ευνοϊκές για τους Έλληνες. Μετά την άρνησή του, η αρχηγία προσφέρθηκε το 1820 στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, στρατηγό και υπασπιστή του Τσάρου, ο οποίος δέχτηκε με προθυμία τον ανώτατο τίτλο του Γενικού Εφόρου λαμβάνοντας άδεια απουσίας δυο χρόνων από τη ρωσική αυλή.
Με την προσχώρηση του Υψηλάντη, εντάθηκαν οι προετοιμασίες για τη Μεγάλη Επανάσταση. Σύμφωνα με τα σχέδια των Φιλικών, η Επανάσταση επρόκειτο να ξεκινήσει ταυτόχρονα στη Μολδοβλαχία και στην Πελοπόννησο, ώστε να διασπαστεί ο οθωμανικός στρατός, ο οποίος βρισκόταν ήδη σε πόλεμο με τον Αλή Πασά στα Ιωάννινα, ενώ και στην Κωνσταντινούπολη θα ξεσπούσαν ταραχές. Ζητήθηκε επίσης από τους Σέρβους και τους Βούλγαρους, που ήταν κι αυτοί υπόδουλοι των Οθωμανών Τούρκων, να επαναστατήσουν ενώ πιθανή φαινόταν και η εμπλοκή των Ρώσων, αν οι Τούρκοι περνούσαν τον Δούναβη.

Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία
Όσο περνούσε ο καιρός, η Φιλική Εταιρεία κατέστρωνε πολλά επαναστατικά σχέδια για τον τόπο και τον τρόπο έναρξης της Επανάστασης. Τελικά αποφασίστηκε να ξεκινήσει η Επανάσταση από τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (σημερινή Μολδαβία και Ρουμανία), όπου δεν υπήρχε οθωμανικός στρατός, οι ηγεμόνες τους ήταν Έλληνες Φαναριώτες και κατοικούσαν εκεί πολλοί Έλληνες. Επίσης, στη Βλαχία είχαν αναπτύξει ένοπλη δράση εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας οι οπλαρχηγοί Ιωάννης Φαρμάκης και Γεωργάκης Ολύμπιος.
Υπολογίζοντας στη ρωσική βοήθεια, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης πέρασε τον Φεβρουάριο του 1821 τον ποταμό Προύθο και μπήκε στη Μολδαβία. Η Επανάσταση άρχισε και οι πρώτες δυσκολίες έκαναν την εμφάνισή τους.

Τότε ο Υψηλάντης με τους περίπου 2.000 άντρες που συγκέντρωσε, στράφηκε προς το Βουκουρέστι. Στις 24 Φεβρουαρίου ο Υψηλάντης κυκλοφόρησε προκήρυξη με τίτλο «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος» και κάλεσε στα όπλα τους Έλληνες της περιοχής. Λίγες ημέρες αργότερα οι επαναστάτες κατέλαβαν το Βουκουρέστι, αλλά τελικά αποσύρθηκαν στα ορεινά αναμένοντας τις εξελίξεις.

Η εξέγερση στη Μολδοβλαχία καταδικάστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις καθώς και από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε', ο οποίος ενήργησε υπό την πίεση των Τούρκων. Αλλά και ο τσάρος της Ρωσίας καθαίρεσε τον Υψηλάντη από το αξίωμα του αξιωματικού του ρωσικού στρατού και έδωσε άδεια στα οθωμανικά στρατεύματα να εισβάλουν στην περιοχή.

Ο Υψηλάντης, με μερικές χιλιάδες πεζούς και λιγοστούς ιππείς, αντιμετώπισε τον πολυάριθμο οθωμανικό στρατό, που κινήθηκε εναντίον του, σε πολλές μάχες. Η αποφασιστικότερη από τις μάχες αυτές δόθηκε τον Ιούνιο του 1821 στο χωριό Δραγατσάνι και τελείωσε με ήττα των Ελλήνων. Ιδιαίτερα ο Ιερός Λόχος, το στρατιωτικό σώμα που αποτελούνταν από εθελοντές Έλληνες σπουδαστές των παροικιών, έχασε περισσότερα από τα μισά μέλη του.

Καταδιωκόμενος ο Υψηλάντης, πέρασε στην Αυστρία μαζί με τον Κοζανίτη υπασπιστή του Γεώργιο Λασσάνη, μερικούς αξιωματικούς και αρκετούς στρατιώτες. Άλλοι Έλληνες αντιστάθηκαν με επιτυχία στο Σκουλένι αλλά τελικά διαλύθηκαν, ενώ περίπου 100 κατόρθωσαν να φτάσουν πεζοπορώντας στην Ελλάδα. Οι αρχηγοί Ιωάννης Φαρμάκης και Γεωργάκης Ολύμπιος νικήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1821 πολεμώντας εναντίον των Τούρκων. Ο Γεωργάκης Ολύμπιος και οι συμπολεμιστές του ανατινάχθηκαν στη μονή Σέκου, για να μην πιαστούν αιχμάλωτοι.
Η επτάμηνη εξέγερση στη Μολδοβλαχία μπορεί να τερματίστηκε, κατάφερε ωστόσο να διασπάσει τα οθωμανικά στρατεύματα και να επιταχύνει την επανάσταση στην Ελλάδα. Συνέβαλε έτσι αποφασιστικά στην απελευθέρωση του Έθνους.

Η επανάσταση στην Πελοπόννησο
Η επιλογή της Πελοποννήσου ως μιας από τις βασικές περιοχές όπου θ' άρχιζε η Επανάσταση του 1821, δεν ήταν τυχαία, καθώς σ' αυτήν οι Έλληνες υπερτερούσαν αριθμητικά. Επίσης, αρκετοί ένοπλοι Τούρκοι της Πελοποννήσου είχαν μετακινηθεί στην Ήπειρο για να πολεμήσουν τον Αλή Πασά. Άλλοι ευνοϊκοί παράγοντες ήταν το ορεινό έδαφος της, η απόστασή της από την Κωνσταντινούπολη και ιδίως η ευρεία εξάπλωση της Φιλικής Εταιρείας στους προκρίτους και τους κληρικούς του τόπου.

Στα τέλη του 1820 και στις αρχές του 1821 οι Φιλικοί Παπαφλέσσας και Κολοκοτρώνης έφτασαν στην Πελοπόννησο και συνεργάστηκαν με τους πρόκριτους και τους αρχιερείς της περιοχής για το συντονισμό του Αγώνα. Ο αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δίκαιος ή Παπαφλέσσας διέτρεξε την ύπαιθρο, μεταφέροντας με ενθουσιασμό το μήνυμα της Μεγάλης Επανάστασης και της αποτίναξης του οθωμανικού ζυγού. Ο οπλαρχηγός Θεόδωρος Κολοκοτρώνης πάλι, παλιός κλέφτης και αξιωματικός βρετανικών και γαλλικών στρατιωτικών σωμάτων στα Επτάνησα, πέρασε στη Μάνη ξεσηκώνοντας τους Έλληνες.

Οι κινήσεις αυτές ανησύχησαν τους Τούρκους, οι οποίοι κάλεσαν προληπτικά τους αρχιερείς και τους προεστούς στην Τριπολιτσά (Τρίπολη). Όσοι από αυτούς πήγαν, φυλακίσθηκαν. Οι υπόλοιποι πραγματοποίησαν σύσκεψη στις 10 Μαρτίου στη μονή της Αγίας Λαύρας και στη συνέχεια επέστρεψαν στις επαρχίες τους για να στρατολογήσουν παλικάρια.

Η Επανάσταση ξεκίνησε τον Μάρτιο του 1821 στην Πελοπόννησο, με επιθέσεις εναντίον οχυρωμένων Τούρκων στα Καλάβρυτα και στη Βοστίτσα (Αίγιο). Στις 23 Μαρτίου παραδόθηκε στους Έλληνες η Καλαμάτα και άρχισε η πολιορκία των κάστρων, όπου κατέφευγαν οι Οθωμανοί. Έλληνες που είχαν συγκεντρωθεί στην Πάτρα, ύψωσαν τη σημαία της Ελευθερίας και ψήφισαν επαναστατική επιτροπή με ηγέτη τον μητροπολίτη Παλαιών Πατρών Γερμανό. Τον επόμενο μήνα οι Τούρκοι νικήθηκαν ακόμη μία φορά στο Λεβίδι της Αρκαδίας.

Με την εξάπλωση της Επανάστασης σε ολόκληρη την Πελοπόννησο φάνηκε ότι χρειαζόταν ένα συντονισμένο σχέδιο, καθώς δεν αρκούσε ο ηρωισμός των οπλαρχηγών, που πολεμούσαν χωρίς να έχουν επαφή μεταξύ τους. Την ηγεσία των ενόπλων ανέλαβε τότε ο Κολοκοτρώνης. Αυτός έκρινε αναγκαία για την επιτυχία της Επανάστασης την κατάληψη της Τριπολιτσάς, που ήταν το διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της Πελοποννήσου, κι έπειτα των υπολοίπων φρουρίων.
Τον Ιούνιο του 1821 έφτασε στην Πελοπόννησο και ο Δημήτριος Υψηλάντης, στη θέση του φυλακισμένου αδελφού του Αλέξανδρου, για να αναλάβει την αρχηγία της Επανάστασης. Με τη βοήθεια Επτανήσιων εθελοντών, οι εξεγερμένοι Έλληνες κατέλαβαν τη Μονεμβασιά και το Νεόκαστρο. Η Επανάσταση είχε σημειώσει τις πρώτες επιτυχίες της.

Η επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα
Στη Στερεά Ελλάδα οι συνθήκες για εξέγερση ήταν δύσκολες, καθώς δεν ήταν ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένη κυρίως στα δυτικά τμήματά της και οι πρόκριτοι του τόπου δεν είχαν μεγάλη πολιτική εμπειρία. Επίσης, υπήρχε σημαντική παρουσία οθωμανικού πληθυσμού και στρατιωτών στην Εύβοια και τη Λαμία, ενώ στην κοντινή Ήπειρο είχε εκστρατεύσει εναντίον του Αλή Πασά των Ιωαννίνων ο ικανότατος Χουρσίτ Πασάς. Τις ελλείψεις όμως αυτές αντιστάθμιζε η παρουσία στην περιοχή φημισμένων κλεφτών και αρματολών, με αποτέλεσμα οι επαναστάτες να κινηθούν πιο συντονισμένα.
Η πρώτη σύσκεψη των οπλαρχηγών, που επισφραγίστηκε με δοξολογία και ορκωμοσία, πραγματοποιήθηκε στη Λευκάδα τον Ιανουάριο του 1821. Εκεί αναφέρθηκε η 25η Μαρτίου ως ημερομηνία της εξέγερσης. Παρόμοια τελετή έγινε παρουσία προκρίτων και οπλαρχηγών στη μονή του Οσίου Λουκά στη Βοιωτία, στα μέσα Μαρτίου του 1821.
Πρώτα εκδηλώθηκαν επαναστατικές ενέργειες στην Ανατολική Στερεά. Ο Πανουργιάς πολιόρκησε την πόλη των Σαλώνων (Άμφισσα) και την κατέλαβε με τη βοήθεια των κατοίκων του Γαλαξιδίου. Στη συνέχεια απελευθερώθηκαν και άλλες πόλεις και χωριά (Λιδωρίκι, Λιβαδιά, Αταλάντη, Θήβα), ενώ οι επαναστάτες έφτασαν μέχρι την Αθήνα περιορίζοντας τους Τούρκους στην Ακρόπολη.



Για να καταπνίξει την επαναστατική δραστηριότητα, ο Χουρσίτ Πασάς έστειλε από τα Ιωάννινα τους πασάδες Κιοσέ Μεχμέτ και Ομέρ Βρυώνη. Τον πολυάριθμο οθωμανικό στρατό περίμεναν στην Ηράκλεια και στις γέφυρες του Γοργοποτάμου και της Αλαμάνας οι οπλαρχηγοί Πανουργιάς, Ιωάννης Δυοβουνιώτης και Αθανάσιος Διάκος. Στις 23 Απριλίου του 1821 οι Τούρκοι εκδίωξαν τους υπερασπιστές των δύο πρώτων θέσεων, τραυματίζοντας σοβαρά τον Πανουργιά και σκοτώνοντας τον συμπολεμιστή του Ησαΐα, επίσκοπο των Σαλώνων (Άμφισσα). Έπειτα ενωμένοι στράφηκαν εναντίον των υπερασπιστών της Αλαμάνας.

Αλλά και η Χαλκίδα έπεσε στα χέρια των εξεγερμένων Ελλήνων, με την επέμβαση του Υδραίου πλοιάρχου Αντωνίου Κριεζή, ο οποίος από το καράβι του κανονιοβόλησε με επιτυχία τους Τούρκους υπερασπιστές της πόλης.
Λίγο αργότερα επαναστάτησε και η Δυτική Στερεά. Οι Έλληνες κατάφεραν να κυριεύσουν το Βραχώρι (Αγρίνιο), το Αιτωλικό και το Μεσολόγγι. Εκεί έφτασε σύντομα ο Φαναριώτης πολιτικός Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, για να βοηθήσει στον Αγώνα.
Μετά από σκληρή μάχη, οι ελληνικές δυνάμεις οπισθοχώρησαν προς το όρος Καλλίδρομο, σε ύψωμα του οποίου βρισκόταν το επιτελείο του αρχηγού των αγωνιστών της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας, Αθανάσιου Διάκου. Παρόλο που ο Διάκος ειδοποιήθηκε να εγκαταλείψει τη θέση του, αυτός συνέχισε να πολεμά. Τραυματίστηκε όμως και πιάστηκε αιχμάλωτος. Εκτιμώντας την ανδρεία του ο Ομέρ Βρυώνης, του πρότεινε να του χαρίσει τη ζωή με αντάλλαγμα να προσχωρήσει στον στρατό του. Ο Διάκος αρνήθηκε και θανατώθηκε με φρικτό τρόπο.
Η θυσία του νεαρού οπλαρχηγού έδειξε ότι η Επανάσταση του 1821 δεν ήταν μια απλή εξέγερση, αλλά αποφασιστικός αγώνας για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού. Επιπλέον ενέπνευσε τους Έλληνες αγωνιστές, που πήραν εκδίκηση για τον θάνατο του αντιμετωπίζοντας με επιτυχία τους Οθωμανούς στο χάνι της Γραβιάς στις 8 Μαΐου του 1821.

Ο παλιός αρματολός της περιοχής Οδυσσέας Ανδρούτσος κλείστηκε στο χάνι με 118 άνδρες, ενώ οι οπλαρχηγοί Πανουργιάς και Δυοβουνιώτης οχυρώθηκαν στα γύρω υψώματα. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης οι οχυρωμένοι στα υψώματα γρήγορα οπισθοχώρησαν. Όχι όμως και οι πολεμιστές στο χάνι, που συνέχισαν να αποκρούουν τις τουρκικές επιθέσεις.
Η μάχη σταμάτησε το βράδυ, με μεγάλες απώλειες για το οθωμανικό στράτευμα. Οι Τούρκοι είχαν χάσει περισσότερους από 800 στρατιώτες ενώ οι Έλληνες μόνο 6. Λίγο πριν ξημερώσει κι ενώ ο Ομέρ Βρυώνης περίμενε να έρθουν κανόνια από τη Λαμία, ο Ανδρούτσος και οι άνδρες του επιχείρησαν έξοδο και κατάφεραν να περάσουν ανάμεσα από τους Τούρκους, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί.
Η μάχη στο χάνι της Γραβιάς ανέκοψε την πορεία του οθωμανικού στρατού προς την Πελοπόννησο και τόνωσε το ηθικό των εξεγερμένων Ελλήνων, παραμερίζοντας τους δισταγμούς που είχαν σχετικά με την έναρξη του Αγώνα σε ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα.

Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου
Η επανάσταση από την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα μεταδόθηκε σύντομα στα νησιά του Αιγαίου. Πρώτα επαναστάτησαν οι κοντινές Σπέτσες με τη Μπουμπουλίνα, τον Απρίλιο του 1821 και ακολούθησε η Ύδρα, με πρωτοστάτη τον πλοίαρχο Αντώνιο Οικονόμου. Στη συνέχεια ξεσηκώθηκαν τα Ψαρά, η Σάμος, η Κάσος και τα Δωδεκάνησα. Επαναστατική δραστηριότητα εκδηλώθηκε και στην Κρήτη, ιδιαίτερα στα Σφακιά, ενώ οι κάτοικοι των Κυκλάδων φάνηκαν διστακτικοί.

Τα εξεγερμένα νησιά συμμετείχαν αποφασιστικά στον μεγάλο ξεσηκωμό του 1821. Τα ελληνικά καράβια, παρόλο που ήταν λιγότερα σε αριθμό και μικρότερα σε χωρητικότητα, κυριαρχούσαν στο Αιγαίο, καθώς ήταν ταχύτερα και διέθεταν πληρώματα με μεγάλη ναυτική εμπειρία.
Οι Έλληνες ναυτικοί διακρίθηκαν σε τρία είδη πολεμικών επιχειρήσεων: α) στην πολιορκία παραθαλάσσιων κάστρων, όπως η Μονεμβασιά και το Ναυαρίνο και στην υποστήριξη χερσαίων μαχών από τη θάλασσα, β) σε καταδρομές στα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου αιχμαλώτιζαν ή κατέστρεφαν εχθρικά πλοία, με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται ο τουρκικός στόλος να πλεύσει προς την Πελοπόννησο και 
γ) σε ναυμαχίες στο ανοιχτό πέλαγος, στις οποίες συμμετείχαν και τα περίφημα πυρπολικά, σκάφη γεμάτα με εύφλεκτο υλικό που προσδένονταν στα οθωμανικά πλοία και κατόπιν έπαιρναν φωτιά.
Σημαντική δράση στη θάλασσα ανέπτυξαν, ανάμεσα σε άλλους, οι Ψαριανοί Δημήτριος Παπανικολής και Κωνσταντίνος Κανάρης καθώς και ο Ανδρέας Μιαούλης από την Ύδρα.

Αντιδρώντας οι Τούρκοι, προχώρησαν σε αντίποινα σε βάρος του ελληνικού πληθυσμού που κατοικούσε στα παράλια της Μικράς Ασίας αλλά και στα νησιά. Τον Απρίλιο του 1822 η Χίος καταστράφηκε ολοκληρωτικά από Τούρκους στρατιώτες και οι περισσότεροι από τους κατοίκους της σφαγιάσθηκαν. Ήταν ένα γεγονός που συγκλόνισε τους χριστιανικούς λαούς της Ευρώπης.
Οι αποτυχίες του τουρκικού στόλου κατά το 1821 ανάγκασαν τον Σουλτάνο να ζητήσει τη συνδρομή του πασά της Αιγύπτου Μεχμέτ Αλή, ο οποίος διέθετε ένοπλες δυνάμεις εκπαιδευμένες από Ευρωπαίους αξιωματικούς.
Τα επόμενα χρόνια οι συγκρούσεις στη θάλασσα εντάθηκαν. Τους μήνες Μάιο και Ιούνιο του 1824 ενωμένος ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος επιτέθηκε στην Κάσο και τα Ψαρά, που αποτελούσαν τις κύριες ναυτικές βάσεις των επαναστατημένων Ελλήνων. Κι ενώ η διχόνοια ταλάνιζε τους Έλληνες, Τούρκοι και Αιγύπτιοι αποβιβάστηκαν στα δύο νησιά και μετά από σκληρές μάχες με τους υπερασπιστές τους, τα κατέστρεψαν.

Σε ναυμαχία που πραγματοποιήθηκε τέλη Αυγούστου του 1824 στον κόλπο του Γέροντα, στα παράλια της Μικράς Ασίας, ο ελληνικός στόλος κατάφερε να νικήσει τον ογκώδη τουρκοαιγυπτιακό. Ο ναύαρχος Μιαούλης προκάλεσε σύγχυση στα εχθρικά πλοία με τους ελιγμούς που πραγματοποίησε, ενώ με επιτυχία χρησιμοποιήθηκαν και τα πυρπολικά, καταστρέφοντας μία φρεγάτα με 1.000 στρατιώτες και ναύτες. Μετά τη Ναυμαχία του Γέροντα, οι τουρκοαιγυπτιακές δυνάμεις διασκορπίστηκαν και υποχώρησαν αναζητώντας ασφαλές καταφύγιο.

Η επανάσταση στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία
Στην Ήπειρο οι εμπειροπόλεμοι Σουλιώτες, οι οποίοι από τον Δεκέμβριο του 1820 βρίσκονταν ξανά στο Σούλι, επαναστάτησαν. Τον ίδιο μήνα χτύπησαν τους Τούρκους, αποκόπτοντας την επικοινωνία των Ιωαννίνων με την Άρτα και την Πρέβεζα. Κατόπιν επιτέθηκαν εναντίον της Πάργας και της Άρτας, που ήταν σημαντικές πόλεις της περιοχής, αλλά δεν μπόρεσαν να τις κυριεύσουν. Κατάφεραν, ωστόσο, να νικήσουν τον οθωμανικό στρατό στη θέση Πέντε Πηγάδια. 

Στα τέλη του 1821, οι Αλβανοί σύμμαχοι τους τούς εγκατέλειψαν και οι Σουλιώτες έμειναν αβοήθητοι. Υπέγραψαν τότε τρίμηνη ανακωχή με τους Οθωμανούς και επέστρεψαν αποκαρδιωμένοι στον ορεινό τόπο τους.
Μετά την εξόντωση του Αλή Πασά, ο Χουρσίτ Πασάς ετοιμαζόταν να περάσει με τα στρατεύματά του στην Πελοπόννησο, προκειμένου να καταπνίξει την Επανάσταση. Τότε Έλληνες και Φιλέλληνες αγωνιστές, με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, προσπάθησαν να τον εμποδίσουν. Όμως ο οθωμανικός στρατός ήταν πολυάριθμος και οι ελληνικές δυνάμεις, χωρίς να έχουν την απαιτούμενη οργάνωση, νικήθηκαν στη μάχη του Πέτα στις 4 Ιουλίου του 1822. 
Περίπου το 1/3 των Ελλήνων αγωνιστών σκοτώθηκε, αρκετοί άλλοι αιχμαλωτίσθηκαν, ενώ άνοιξε ο δρόμος για την κατάληψη της Δυτικής Ελλάδας καθώς και για την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου από τους Τούρκους. Επίσης, 68 από τους 93 Φιλέλληνες μαζί με τον αρχηγό τους Ανδρέα Δάνια έπεσαν στο πεδίο της μάχης. Η βαριά ήττα έκανε τους Σουλιώτες να συνθηκολογήσουν τον Σεπτέμβριο του 1822, εγκαταλείποντας οριστικά το Σούλι.

Η Θεσσαλία εγέρθηκε το Μάιο του 1821. Υπό την ηγεσία των Φιλικών Άνθιμου Γαζή και Κυριάκου Μπασδέκη, επαναστάτησαν οι κάτοικοι του Πηλίου, ενθαρρυμένοι από την έλευση πλοίων από την Ύδρα. Πολιόρκησαν τον Βόλο και το Βελεστίνο, αλλά διασκορπίστηκαν όταν κινήθηκε εναντίον τους ο Μαχμούτ Πασάς ή Δράμαλης από την κοντινή Λάρισα, που ήταν ισχυρή οθωμανική στρατιωτική βάση.
ον ίδιο μήνα εξεγέρθηκε και η Μακεδονία εναντίον των Τούρκων, με πρωτοστάτη τον Σερραίο μεγαλέμπορο Εμμανουήλ Παπά, που είχε οριστεί από τη Φιλική Εταιρεία αρχηγός του Αγώνα στη Χαλκιδική. Τον Μάρτιο του 1821 ο Εμμανουήλ Παπάς αναχώρησε με όπλα και πολεμοφόδια από την Κωνσταντινούπολη για το Άγιο Όρος, όπου σε γενική συνέλευση ανακηρύχθηκε «αρχηγός και υπερασπιστής» της Μακεδονίας και κήρυξε επίσημα την Επανάσταση. Με ορμητήριο το Άγιο Όρος, ξεσήκωσε τον Πολύγυρο και τη Σιθωνία, φτάνοντας μέχρι τα περίχωρα της Θεσσαλονίκης.

Οι Τούρκοι αντέδρασαν αφοπλίζοντας τους κατοίκους, συλλαμβάνοντας προεστούς και καταστρέφοντας χωριά των περιοχών αυτών. Οι επαναστάτες πολέμησαν με τα οθωμανικά στρατεύματα στα Βασιλικά και στην Κασσάνδρα, ηττήθηκαν όμως και διαλύθηκαν.

Τουρκικές δυνάμεις πολιόρκησαν τη Νάουσα, όπου είχαν καταφύγει αγωνιστές σμίγοντας με τον αρματολό Τσάμη Καρατάσο και τον πρόκριτο Ζαφειράκη Λογοθέτη. Οι Τούρκοι την κυρίευσαν τον Απρίλιο του 1822. Η πόλη καταστράφηκε και γυναίκες μαζί με τα παιδιά τους, για ν' αποφύγουν την αιχμαλωσία, έπεσαν στον γκρεμό της Αράπιτσας. Η εξέγερση στο Βορρά είχε κατασταλεί. Η επαναστατική δραστηριότητα περιορίστηκε στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και σε νησιά του Αιγαίου.

Η άλωση της Τριπολιτσάς
Με το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 στην Πελοπόννησο, ο Χουρσίτ Πασάς έστειλε 3.500 στρατιώτες να υπερασπιστούν την Τριπολιτσά (Τρίπολη), όπου είχε και την οικογένειά του.
Οι επαναστατημένοι Έλληνες πάλι, αφού κατέλαβαν την Καλαμάτα, έκαναν σύσκεψη για τις παραπέρα ενέργειές τους. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης πρότεινε να πολιορκήσουν την Τριπολιτσά, που ήταν η κεντρική διοικητική, εμπορική και στρατιωτική έδρα των Τούρκων στην Πελοπόννησο. Πίστευε πως αν οι Έλληνες κατόρθωναν να την κυριεύσουν, θα αποδυναμώνονταν και τα υπόλοιπα κάστρα της περιοχής. Ετσι, επαναστάτες με επικεφαλής τον Κολοκοτρώνη κινήθηκαν προς την Τριπολιτσά, έστησαν στρατόπεδα στα βουνά γύρω από αυτήν και η πολιορκία άρχισε. Μετά την ήττα των Τούρκων στο Βαλτέτσι, κοντά στην Τριπολιτσά, οι Έλληνες αγωνιστές μπόρεσαν να προωθηθούν πιο κοντά στην πόλη.
Στην πολιορκία συμμετείχε και ο Δημήτριος Υψηλάντης, που είχε αναλάβει την αρχηγία του Αγώνα, ενώ τα τέσσερα κεντρικά στρατόπεδα διηύθυναν ο Κολοκοτρώνης, ο Αναγνωσταράς (Αναγνώστης Παπαγεωργίου), ο Παναγιώτης Γιατράκος και ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης. Επίσης, είχαν σταλεί ελληνικές δυνάμεις στα Μέγαρα, για να εμποδίσουν τουρκικές ενισχύσεις να φτάσουν στην Τριπολιτσά από την Αθήνα.

Όσο περνούσε ο καιρός, η πολιορκία γινόταν πιο στενή. Στην πόλη τα τρόφιμα λιγόστεψαν και άρχισε η διχόνοια. Η Τριπολιτσά έπεσε στα χέρια των επαναστατών στις 23 Σεπτεμβρίου του 1821. Ακολούθησαν σφαγές και λεηλασίες. Οπλισμένοι οι Έλληνες, μπήκαν στην πόλη χτυπώντας τους Τούρκους, που οχυρώθηκαν στα σπίτια τους. Οι Οθωμανοί που κλείστηκαν στον κεντρικό πύργο, τη Μεγάλη Τάπια, παραδόθηκαν έπειτα από τρεις ημέρες από έλλειψη νερού.
Η άλωση της Τριπολιτσάς, έξι μήνες από την έναρξη της Επανάστασης, ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς είχε συντριβεί η βασική στρατιωτική βάση του οθωμανικού στρατού στην Πελοπόννησο και χιλιάδες τουρκικά όπλα πέρασαν στην κατοχή των Ελλήνων, τονώνοντας το ηθικό τους. Οι εξεγερμένοι πίστεψαν πια πως οι Τούρκοι δεν ήταν ακατανίκητοι. Στη συνέχεια, οι νικητές της Τριπολιτσάς στράφηκαν στα περιφερειακά κάστρα της Πελοποννήσου, για να τα πολιορκήσουν.

Οι αγώνες του Κανάρη
Καθώς διέθεταν κυρίως εμπορικά πλοία, οι Έλληνες καπετάνιοι αντιμετώπιζαν τα μεγαλύτερα σε όγκο τουρκικά και αιγυπτιακά πολεμικά με τα πυρπολικά ή μπουρλότα. Επρόκειτο για μικρά σκάφη, γεμάτα με εκρηκτικά υλικά, που τα άναβαν και στη συνέχεια τα έσπρωχναν προς τα εχθρικά καράβια για να τα κάψουν.

Κατά την Επανάσταση του 1821, οι Έλληνες ναυτικοί τελειοποίησαν την κατασκευή των πυρπολικών και τα επάνδρωσαν με ριψοκίνδυνους εθελοντές, τους μπουρλοτιέρηδες. Στην αρχή το πυρπολικό πλησίαζε αθόρυβα το εχθρικό πλοίο τη νύχτα και το εμβόλιζε ή προσδενόταν επάνω του με γάντζους. Κατόπιν οι μπουρλοτιέρηδες το εγκατέλειπαν, ενώ ο κυβερνήτης έφευγε τελευταίος ανάβοντας το φιτίλι με δαυλό.
Αργότερα τα πυρπολικά χρησιμοποιήθηκαν και κατά τη διάρκεια της ημέρας σε ναυμαχίες. Συνήθως προπορεύονταν από τον υπόλοιπο στόλο, επέλεγαν το στόχο τους και πραγματοποιούσαν επιθέσεις με ελιγμούς. Η εμφάνισή τους προκαλούσε τρόμο στα εχθρικά καράβια. Από τις 59 συνολικά επιχειρήσεις πυρπόλησης, οι 39 είχαν επιτυχία.
Πρώτος χρησιμοποίησε πυρπολικό ο Ψαριανός Δημήτριος Παπανικολής, το Μάιο του 1821 στη ναυμαχία της Ερεσσού. Γνωστότερος όμως για τη δράση του έγινε ο Κωνσταντίνος Κανάρης από τα Ψαρά.

Όταν άρχισε η Επανάσταση, ο Κανάρης εγκατέλειψε το εμπορικό ναυτικό, όπου ήταν πλοίαρχος και πήρε μέρος σε καταδρομές εναντίον των Τούρκων. Τον Ιούνιο του 1822 ανατίναξε με το πυρπολικό του στο λιμάνι της κατεστραμμένης Χίου τη ναυαρχίδα του τουρκικού στόλου, στην οποία βρήκαν το θάνατο ο αρχιναύαρχος Καρά Αλής με περίπου 2.000 Οθωμανούς ναύτες και στρατιώτες που γιόρταζαν το Μπαϊράμι, τη μεγαλύτερη θρησκευτική γιορτή των Μουσουλμάνων. Ήταν η εκδίκηση των Ελλήνων για την καταστροφή της Χίου λίγους μήνες νωρίτερα.
Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου ο Κανάρης πυρπόλησε στην Τένεδο την αντιναυαρχίδα του νέου Τούρκου ναυάρχου, με αποτέλεσμα ο οθωμανικός στόλος να κλειστεί στην έδρα του στα Δαρδανέλια. Το 1824 ο Κανάρης κατέστρεψε δύο ακόμη τουρκικά πολεμικά πλοία στη Σάμο και στη Μυτιλήνη, ενώ το 1826 τραυματίστηκε σε επίθεση εναντίον μιας τουρκικής φρεγάτας και κινδύνεψε να αιχμαλωτιστεί.

Ο Κανάρης είχε προτείνει, τον Αύγουστο του 1825, οι Έλληνες να πυρπολήσουν τον αιγυπτιακό στόλο μέσα στη βάση του, στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας. Σύμφωνα με το σχέδιο του, τρία πυρπολικά και δύο πολεμικά καράβια κατευθύνθηκαν προς την Αίγυπτο και πλησίασαν την Αλεξάνδρεια. Στο λιμάνι μπήκε μόνον αυτός με το πυρπολικό του αλλά αναγκάστηκε να του βάλει πρόωρα φωτιά, καθώς ο ευνοϊκός άνεμος είχε κοπάσει και η επιχείρηση είχε γίνει αντιληπτή από ένα γαλλικό πολεμικό, που άρχισε να τους κανονιοβολεί.
Μετά την Απελευθέρωση, ο Κανάρης διορίστηκε αρχηγός του στόλου των πυρπολικών. Αργότερα έγινε ναύαρχος, φτάνοντας μέχρι το αξίωμα του πρωθυπουργού. Το ελληνικό κράτος, για να τον τιμήσει, έδωσε το όνομά του σε τρία πολεμικά σκάφη.

Η εκστρατεία του Δράμαλη - Δερβενάκια
Κατά τη διάρκεια του 1821, οι Τούρκοι επιχείρησαν να στείλουν στην Πελοπόννησο τρία ασκέρια, για να καταπνίξουν την Επανάσταση. Κανένα τους όμως δεν κατάφερε να φτάσει στον προορισμό του, λόγω της ένοπλης αντίστασης των Ελλήνων αγωνιστών της Στερεάς Ελλάδας. Το ένα από αυτά διοικούσε ο Μαχμούτ, που ονομαζόταν και Δράμαλης επειδή καταγόταν από τη Δράμα.
Ο Δράμαλης ήταν πασάς της Λάρισας και διέθετε στρατιωτική πείρα από προηγούμενες επιχειρήσεις στη Σερβία, στις οποίες συμμετείχε. Αφού κατέστειλε τα επαναστατικά κινήματα στο Πήλιο, στα Άγραφα και στον Ασπροπόταμο, διορίστηκε αρχηγός της εκστρατείας στην Πελοπόννησο.
Έτσι την άνοιξη του 1822, αφού συγκέντρωσε στην Υπάτη 18.000 στρατιώτες (πεζούς και ιππείς), πυροβόλα και εκατοντάδες μεταφορικά ζώα, κατευθύνθηκε νότια. Ο Δράμαλης πυρπόλησε τη Θήβα και μέσω των Μεγάρων πέρασε με τον πολυάριθμο στρατό του στην Κόρινθο. Από εκεί έφτασε μέχρι το Άργος χωρίς να συναντήσει αντίσταση.
Τότε ο Κολοκοτρώνης μαζί με άλλους αγωνιστές έθεσε υπό τον έλεγχο του τις διαβάσεις και τα περάσματα, απομονώνοντας τη στρατιά του Δράμαλη στην πεδιάδα της Αργολίδας. Ταυτόχρονα, μέσα στο φρούριο του Άργους κλείστηκαν ένοπλοι με αρχηγούς τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Πάνο, γιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Οι επαναστάτες, εφαρμόζοντας την τακτική της «καμένης γης», έκαψαν ταγεννήματα και τα αποθηκευμένα σιτηρά.

Εξαντλημένοι από την πολιορκία του κάστρου, από την έλλειψη τροφής και τις ασθένειες, οι Οθωμανοί αποφάσισαν να επιστρέψουν στην Κόρινθο. Όμως οι τέσσερις οδοί διαφυγής είχαν καταληφθεί έγκαιρα από τις ελληνικές δυνάμεις, με εντολή του Κολοκοτρώνη. Ο ίδιος έπιασε το στενό των Δερβενακίων με 2.500 πολεμιστές, κρύβοντας μέσα σε θάμνους 800 από αυτούς. Αλλά και άλλοι οπλαρχηγοί, όπως ο Νικηταράς (Νικήτας Σταματελόπουλος), ο Παπαφλέσσας και ο αδελφός του Νικήτας Φλέσσας, κατέφθασαν για να βοηθήσουν.

Στις 26 Ιουλίου του 1822 έγινε φονική μάχη στα Δερβενάκια, κατά την οποία οι Τούρκοι στρατιώτες παγιδεύτηκαν. Όσοι κατάφεραν να σωθούν, κατέφυγαν στην Κόρινθο. Στα χέρια των Ελλήνων έπεσαν πολλά λάφυρα, ενώ ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ανακηρύχθηκε αρχιστράτηγος.

Έχοντας χάσει το 1/5 του στρατεύματος του, πολεμικό υλικό και πολλά ζώα, ο Δράμαλης πέθανε από τη λύπη του στην Κόρινθο. Η Επανάσταση για άλλη μια φορά είχε σωθεί.



Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΑΜΑΤΙΚΩΝ ΛΟΥΤΡΩΝ ΚΑΙ Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥΣ ΣΕ SPA

Τα νερά των φυσικών ή ιαματικών πηγών είναι νερά, που πηγάζουν μέσα από πετρώματα και βράχους που βγαίνουν από τα έγκατα της γης. Είναι εμπλ...